Devri

Recherche '"gwrac'h"...' : 31 mots trouvés

Page 1 : de gwrach (1) à gwrac_hle (31) :
  • Gwrac'h
    Gwrac'h

    n. de l. Ar Wrac'h : La Vieille (phare, Plogoff, au large de la Pointe-du-Raz).

    (1969) LLMM 137/437. Mat, baleomp trema ar Su goude graet ur sell ouzh kostez ar Wrac'h hag he zour-tan ken brudet.

  • gwrac'h .1
    gwrac'h .1

    adj.

    (1) Bezañ gwrac'h gant ub. : être fou de qqn, l'aimer à la folie.

    (1872) GAM 31. Eur vam grac'h ha magn gant he bugel.

    (2) Bezañ gwrac'h gant udb. : beaucoup aimer qqc.

    (1869) SAG 88. Me a vezo atao eun a-zoare dirag an dud, hag a ouez enori Doue, ep beza grac'h gant sin ar Groaz.

    (1901) FHAB Genver 204. Me, evel a ouzoc'h, Autrou, n'oun ket grac'h gant an traouze.

  • gwrac'h .2
    gwrac'h .2

    f.

    I. (en plt de qqn)

    A.

    (1) Vieille femme plus ou moins sorcière, etc.

    (1499) Ca 101a. Groach. g. vieille. l. hec vetula / le.

    (1659) SCger 124b. vieille, tr. «grac'h.» ●151b. grac'h, tr. «vieille femme.» ●(1732) GReg 170a. Cette vieille chassieuse fait de la cire des yeux, tr. «Daoulagad coarecq he deus ar c'hrac'h picqousecq-hont.» ●959a. Vieille décrepite, tr. «Grac'h. p. grac'hed. grac'h coz. p. grac'hed coz. groac'h. p. groac'hed. Van[netois] groah coh. p. groahed coh. groah al luduecg.»»

    (1849) LLB 283. Ur hroah ag er harter. ●(1857) CBF 69. Komzou grac'h ! tr. «Radotages !»

    (1959) TGPB 183. Marc’harid ar Broc’h a zo ur wrac’hig dreut gant divjod damvelen krog da grec’higelliñ evel un andouilhenn manet ur pennad brav da grazañ a-us d’ar vazh-drezenn.

    (2) Gwrac'h an diaoul : sorcière.

    (1633) Nom 327a. Lamia, volatica, strix : vaudoise, sorciere : sorceres, grach an dyaoul.

    (3) Femme bavarde, pipelette.

    (1938) WDAP 1/23. (Pleiben) eur vaouez flao, da lavarout eo eur vaouez ha ne c'hall ket derc'hel war he zeod. Lavaret e vez ivez : eur wrac'h n'eo ken ; ne ra nemet gwrac'hi.

    (4) Baradoz ar gwrac'hed : lieu toujours ensoleillé.

    (1633) Nom 233b. Apricus locus : vn lieu où le Soleil frappe tousiours : vn læch pe en hiny ez squo an eaul bepret ; læch tomm ha gouasquet baradoes an grachet.

    (5) plais. Gwrac'h ar gwichedoù : sage-femme.

    (1633) Nom 13a. Obstetrix, adsestrix : la sage femme : an ammieguez, grach an guichedou.

    B. [exclamation, apostrophe] Gwrac’h an tanfoeltr !

    (1902) PIGO i 68. me ’wio d’id da c’houk, gwrac’h an tanfoeltr !

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Pièce du métier à tisser.

    (1905) FHAB Gwengolo/Here 149. Ar pez koat a zo a dreuz, deuz an eil troad d'egile eo ar vrac'h hag ar re a zo a hed eo ar roellou.

    (2) Étincelle.

    (1924) DIHU 161/163. gourahed (étincelles) un olorjen (feu de joie). ●(1931) VALL 276b-277a. Étincelle, tr. «V[annetais] gwrac'h col. sg. gwrac'hienn f. pl. ou.»

    (3) Gwrac'h sistr : mycodermes.

    (1744) L'Arm 447a. Gendarme de cidre, tr. «Groah chistre f

    III. (zoologie)

    A. Cloporte.

    (1732) GReg 175a. Cloporte, ou, porcelet, insecte à plusieurs pieds, qui s'engendre sous les pierres, sous les écorces seches d'arbres, au tour des muids de vin, tr. «grac'h. p. grac'hed.» ●(17--) Cb 579. Groahet, voalet, tavoan, malvinier ha raset, tr. «les cloportes, les tiques, les taons, les papillons et les rats.»

    B. (ichtyonymie)

    (1) Vieille (poisson).

    (1732) GReg 959a. Vieille, poisson, tr. «Grac'h. p. grac'hed

    (1856) VNA 26. une Vieille, tr. «ur Hroah

    (2) Par gwrac'h : vieille mâle.

    (1954) BISO.llmm 43. ar piri-gwrac'h hag an touilhed a vez din-me.

    IV. (botanique)

    (1) Skav-gwrac'h : érables.

    (1499) Ca 172a. Rabl alias scau groach. g. airable cest vne arbre.

    (1904) ARPA 232. hag e pignas en eur vezen scao grac'h evit he velet. ●(1907) AVKA 226. hag e krapas en ur wec'hen skao-groac'h.

    (2) Koad-gwrac'h =

    (1942) DHKN 69. lakeit ar en daol, én ur pod pri, bareu koed-groah, ker kurius get ou fréh ru kalon melén, tarhet é toueh en dél glas.

    (3) Lann-gwrac'h : ajoncs nains.

    (1930) DIHU 230/124. émesk er brug hag er lann-groah ber. ●(1934) MAAZ 171. Ur mézeuour e oè oeit, un dé, de strepein lann-groah.

    V. (phycologie) Bezhin-gwrac'h : Cystoseira fibrosa.

    (1968) NOGO 216. Cystoseira fibrosa. bezin 'grah, «goémon de vieille». Ce poisson s'y complait. (Molène).

    VI.

    (1) Dont da vezañ gwrac'h // Bezañ gwrac'h : avoir perdu son bon sens.

    (1914) MAEV 183 (L) K. ar Prat. Nan, nan, ar mestr ne bareo ket ! (...) Lavaret a rafed eo deuet da veza gwrac'h ! (Er c'horn-ze a Vreiz ec'h hanver e-giz-se ar re a zo bet skoet o spered gant eun dra bennak eus ar bed all). ●184. Ker skoet eo bet p'an deus klevet kelou eus maro e vestr, ma lavar ar medisin eo deuet da veza gwrac'h. ●Neuze, a liviris, ho mestr a zo klanv ha gwrac'h war eun dro ?

    (2) Diskantañ gwrac'hed : confesser de vieilles femmes.

    (1732) GReg 313a. Disqanta grac'hed. (il se dit figurément, pour confesser des vieilles.)

    (3) Kaout ar wrac'h : être capot au jeu.

    (1931) VALL 95. Au jeu (...) être capot, tr. «kaout ar wrac'h

    (4) Bezañ gwrac'h gant ub. pe udb. : aimer beacoup, être très amateur.

    (1916) KZVr 160 – 26/03/16 (Lu). N’oun ket grac’h gant ar yod, tr. «je ne suis pas amateur de bouillie, Loeiz ar Floc’h. Landivisiau.» ●(1927) GERI.Ern 210. Ne deo ket grac’h ganti, tr. E. Ernault «il ne l’aime pas.»

    (5) Bezañ gwrac'h da : aimer faire qqchose.

    (1927) GERI.Ern 210. Ne deo ket grac'h da skriva, tr. E. Ernault «il n'aime guère à écrire.»

  • gwrac'h-an-diaoul
    gwrac'h-an-diaoul

    f.

    (1) Sorcière.

    (1876) TDE.BF 250b. Grac'h-ann-diaoul, s. f., tr. «Enchanteresse, sorcière.»

    (2) (entomologie) Lucane.

    (1962) TDBG II 211. gwrah-an-diaoul, tr. «cerf-volant (lucane).»

  • gwrac'h-an-holen
    gwrac'h-an-holen

    f. Femme qui porte les nouveaux-nés au baptême.

    (1896) GMB 322. pet[it] Trég[uier] groac'h an holen, tr. «la femme qui porte un enfant aux fonds baptismaux.»

    (1928) LLLM II 70. Groac'h an holen, mot à mot, «fée (ou vieille) au sel». On appelle ainsi la matrone qui porte le nouveau-né à l'église, le jour du baptême.

  • gwrac'h-ar-gwichedoù
    gwrac'h-ar-gwichedoù

    f. Sage-femme.

    (1633) Nom 13. Obstetrix, adsestrix : La sage femme, tr. «grach an guichedou

    (1732) GReg 838a. Sage-femme, matrône, accoucheuse, tr. « (Burlesquement Grac'h an guichedou

  • gwrac'h-douar
    gwrac'h-douar

    f. (ornithologie) =

    (1744) L'Arm vii. Bon Breton Alouètte. Hùidér. Mauvais Breton Groah-Doar. Lieux où ces mauvais mots sont en usage Naizin.

    (1924) SBED 39. Get un inig, er groahig-doar.

  • gwrac'h-lann
    gwrac'h-lann

    f. gwrac'hed-lann (zoologie) Cloportes.

    (1962) TDBG II 211. gwrah-lann pl. gwrahed-lann, tr. «cloportes.»

  • gwrac'h-oaled
    gwrac'h-oaled

    f. gwrac'hed-oaled (zoologie) Cloportes.

    (1962) TDBG II 211. gwrah-oaled pl. gwrahed-oaled, tr. «cloportes.»

  • gwrac'h-zu
    gwrac'h-zu

    f. gwrac'hed-du

    (1) (entomologie) Scarabée.

    (1962) TDBG II 211. gwrah-du pl. gwrahed-du, tr. «scarabée.»

    (2) (animal aquatique) = (?).

    (1933) OALD 45/207. er feunteun ec'h ebate ar gwesklered, ar benndologed hag ar gwrac'hed-du.

  • gwrac'haj
    gwrac'haj

    m. –où Commérage.

    (1908) FHAB Even 188. kalz grac'hajou da gonta d'eoc'h.

  • gwrac'hat / gwrac'hañ
    gwrac'hat / gwrac'hañ

    v. intr. Se rider, vieillir.

    (1732) GReg 418b. Cette femme à le teint flêtri ; elle commence a vieillir, tr. «grac'hat a ra pelloc'h ar c'hrecg-hont.» ●959b. Vieillir. parlant d'une femme, on dit de plus : grac'hat. pr. grac'het. Van[netois] groaheiñ. pr. groahet

    (1876) TDE.BF 254a. Groac'ha, v. n. T[régor], tr. «Se flétrir, parlant du teint des femmes.»

  • gwrac'hed
    gwrac'hed

    s. –ed (ornithologie) =

    (1978) BZNZ 23. (Lilia-Plougernev) Grac'heded wenn ha grac'heded rous hag ese a veze en enez ahont.

  • gwrac'hell
    gwrac'hell

    f. & adv. –où

    I. F.

    (1) Meule, tas, maie.

    (1499) Ca 101a. Groachell queunet. g. l. hec strues / is. ●(1633) Nom 84a-b. Fœni meta, monceau ou tas de foin : grachell pe bern foüen. ●99b. Lignile : vn buschier : vn grachel quifyou. ●232b. Salinarum strues : monceaux de sel : grachellou pe bergnou olen.

    (1659) SCger 80b. monceau, tr. «grac'hel.» ●(1732) GReg 634b. Monceau de blé dans l'aire, tr. «Grac'hell ed.» ●(17--) FG II 17. adren ar c'hrac'hell ed.

    (1857) CBF 91. Gwerzet hoc'h eus-hu ar grac'hel-foen-ze ? tr. «Avez-vous vendu ce tas de foin ?» ●107. Grac'hel foenn, tr. «Tas de foin.» ●(1869) TDE.FB 382a. Un tas de fagots, tr. «eur grac'hell fagod.» ●(1878) EKG II 216. grac'hellou keuneud. ●(18--) PEN 92/50. er wrachal keuneud.

    (1905) BOBL 14 octobre 56/3c. an tan a zo kroget en Keroualc'h, ha losket 50 milliur plouz, etre peder brac'hel. ●(1908) PIGO II 54. en eur wrac'hel lann. ●(1909) BOBL 14 août 242/2d. lec'h ma vezo great goude brac'hellou braz da c'hortoz an dornadeg.

    (2) local. Tas de goémon à la base rectangulaire et au sommet prismatique.

    (1987) GOEM 199. Quand la base [du tas de goémon] est rectangulaire et le sommet prismatique, il s'agit d'un grac'hel bijin, qui peut contenir jusqu'à 10 tonnes de goémon.

    (3) fam. Grande quantité de.

    (1944) EURW I 87. reseo a rae eur vorac'hell lizerou bemdeiz. ●101. ma resevis eur wrac'hell liziri.

    II. Adv. A-wrac'hell : en quantité.

    (1862) JKS.lam 33. da galoun zo krignet gant c'hoant ar madou ; dastum anezho a c'hrac'hel.

  • gwrac'hellat .2
    gwrac'hellat .2

    v.

    I. V. intr.

    (1) Commérer.

    (1907) FHAB Here 246. Ne fripo ket arc'hant o chom da c'hrac'hellat.

    (2) Se flétrir.

    (1732) GReg 418b. Cette femme à le teint flêtri ; elle commence a vieillir, tr. «grac'hellat a ra pelloc'h ar c'hrecg-hont.»

    (1876) TDE.BF 254a. Groac'hella, groac'hellat, v. n., tr. «Se flétrir, parlant du teint des femmes.»

    II. V. tr. d.

    (1) Flétrir.

    (1659) SCger 58a. flestrir, tr. «groac'hellat

    (2) Chiffonner.

    (1931) VALL 120a. Chiffonner, tr. «L[éon] gwrac'hella

  • gwrac'hellat / gwrac'hellañ / gwrac'helliñ .1
    gwrac'hellat / gwrac'hellañ / gwrac'helliñ .1

    v. tr. d.

    (1) Mettre en meule.

    (1659) SCger 151b. graguella, tr. «amonceler.» ●(1732) GReg 350b. Entasser, mettre plusieurs choses les unes sur les autres, tr. «grac'hella. pr. grac'hellet. graguella. pr. graguellet.» ●Entasser des gerbes en un aire, tr. «grac'hella ed.» ●Entasser du foin, tr. «grac'hella foënn.» ●Entasser des fagots, les amonceler, tr. «Grac'hella qeuneud.»

    (1876) TDE.BF 250b. Grac'hella, v. a., tr. «Entasser, empiler ; amonceler. On dit aussi grac'hellat.» ●(1890) MOA 234b. Faire des meules de bois, de pierres, de blé, tr. «grac'hellat keuneud.»

    (1960) GOGO 225. (Kerlouan, Brignogan) le goémon est disposé en petits tas : cela s'appelle «grahela ar bejin» (gwrac'hella ar bezin).

    ►absol.

    (1978) VWMZ 63. (Ar Yeuc'h) Sevel ed, seve... ober petra ve laret ds' an dra-se ? Gwrac'hilliñ. ●(1982) HYZH 147/27. (Treboull) neuze a vie goulet tud da zornañ peotramant da wrac'hilliñ

    (2) sens fig. Entasser.

    (1935) ANTO 182. gwrac'hella (entasser) eur bern leuegaj evel-se em c'hokenn.

  • gwrac'hellerezh
    gwrac'hellerezh

    m. Commérage.

    (1913) FHAB Meurzh 70. mont da gredi grac'hellerez.

  • gwrac'hellet
    gwrac'hellet

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Flétri, fripé.

    (1732) GReg 418b. Cette femme a le teint flêtri ; elle commence a vieillir, tr. «grac'hellet eo ar c'hrecg-hont.»

    (1866) FHB 56/29a. Merc'hed iaouank (...) diskaret int buhan gant avelaj ar iaouankiz, grac'hellet gant orghed foll, ha dramouillet a-vechou gant paotred divezet..

    (2) (en plt de vêtements) Froissé, fripé, chiffonné.

    (1916) KZVr 198 - 01/12/16. Grac'hellet, tr. «froissé chiffoné, en parlant d'habits.» ●(1924) NFLO. chiffonné. la chemise est ch[iffonnée], tr. «grac'hellet eo ar roched.»

  • gwrac'henn
    gwrac'henn

    f. –où

    (1) Ride.

    (1732) GReg 822b. Ride, tr. «(Van[netois] groüahenn. p. groüahennéü

    (1876) TDE.BF 254a. Groac'henn, s. f. V[annetais], tr. «Rider sur le front par l'effet del'âge.»

    (2) Commérage de vieilles.

    (1909) FHAB Here 311. Klevet a rea grac'henn, klevet e rea gwall lavarou.

    (3) Étincelle.

    (1931) VALL 276b-277a. Étincelle, tr. «V[annetais] gwrac'h col. sg. gwrac'hienn f. pl. ou

  • gwrac'hennet
    gwrac'hennet

    adj. Ridé.

    (1732) GReg 822b. Qui a des rides, tr. «(Van[netois] groüahennet

  • gwrac'henniñ
    gwrac'henniñ

    v. intr.

    (1) Se rider.

    (1732) GReg 822b. Rider, parlant de la peau, de l'etoffe, de la taille, tr. «Van[netois] groüahenneiñ.» ●(1744) L'Arm 339b. Rider, tr. «Groahennein.. nétt

    (1876) TDE.BF 254a. Groac'hennein, v. n. V[annetais], tr. «Se rider par l'effet de l'âge.»

    (2) (en plt du feu) Pétiller.

    (1744) L'Arm 83b. Craqueter, petiller, tr. «Groahennein.. étt

  • gwrac'herezh
    gwrac'herezh

    m. –où

    (1) Occupation, paroles de bonnes femmes, commérages, radotages de vieilles femmes, cancans.

    (1866) FHB 56/29b. laosket ho crac'herez : ne maoc'h ket aman gant ho kiniter goz. Aman e ranket labourat, ha labourat stard, mar fell deoc'h e vemp mignounet. ●(1869) SAG 23. kalz grac'herez a nebeut a zezkadurez. ●(1876) TDE.BF 250b. Grac'herez, s. m., tr. «Ce mot s'emploie au sens de radotages.» ●(1890) MOA 155a. Cancan, tr. «Grac'herez, f.» ●(18--) SAQ II 101. Grac'herez, koummerachou, ravodereziou.

    (2) =

    (1868) FHB 159/22b. ha gan groac'herezou evel-se...

  • gwrac'het
    gwrac'het

    adj. (en plt d'une femme) Marqués par l'âge, ridé.

    (1732) GReg 418b. Cette femme à le teint flêtri ; elle commence a vieillir, tr. «grac'het eo ar c'hrecg-hont.»

    (1941) FHAB Gouere/Eost 57. he fenn gwrac'het gant an oad.

  • gwrac'heta
    gwrac'heta

    v. int. Pêcher des vieilles.

  • gwrac'hetaj
    gwrac'hetaj

    m.

    I. Racontars de vieilles femmes.

    (1874) FHB 478/61b. ne voa an traou-ze nemet grac'hetach.

    II. (phycologie)

    (1) Algues Alaria esculenta.

    (1968) NOGO 219. grahetaʒ, «choses de Vieilles» : Saint-Pabu (ces poissons y vivent).

    (2) Gwrac'hetaj friz : Laminaria saccharina.

    (1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. grahetaʒ fri:z, «chose de vieilles frisée», Saint-Pabu, Kellerdud en Plouguerneau, Korrejou en Plouguerneau, Guisseny.

    (3) par erreur Gwrac'hetaj : Laminaria saccharina.

    (1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. grahetaʒ, «chose de vieilles», Landeda, cf. Alaria esculenta, confusion.

  • gwrac'hig
    gwrac'hig

    f. –ed (zoologie) Fauvette.

    (c.1897) GUN.dihu 146/314. Hag er hroahig um saù ken ihuél én amzer.

    (2005) SEBEJ 252. (Ar Yeuc'h) Au Juch gwrac'hig est aussi utilisé pour désigner la fauvette.

  • gwrac'hig-an-drez
    gwrac'hig-an-drez

     f. (ornithologie) Fauvette.

    (1890) MOA 264a. Fauvette, s. f. Oiseau, tr. «grac'hik-ann-drez, f. en Cornouailles.»

    (1931) VALL 297a. Fauvette, tr. «gwrac'hig-an-drez C[ornouaille] f.»

  • gwrac'hig-kozh
    gwrac'hig-kozh

     f. (ichtyonymye) Petite vieille.

    (1922) BUBR 22/324. ha da besketa, diwar ar c'herreg, eur c'hastreg pe eur wrac'hig-koz bennak.

  • gwrac'hiñ
    gwrac'hiñ

    v.

    (1) V. intr. Commérer.

    (1866) FHB 95/339b. mont a di da di da fleppat, da c'hrac'hi evel ar c'hommerezed. ●(1870) FHB 308/373a. n'e ket boaz da c'hrac'hi na da randonni. ●(1872) ROU 98a. Radoter, tr. «grac'hi

    (1908) FHAB Meurzh 95. ma c'houlenn unan euz an daou bried an divors, eo great dioc'h-tu an taol, eb mont da c'hrac'hi ha da zispign arc'hant vardro ar justis. ●(1938) WDAP 1/23. (Pleiben) eur vaouez flao, da lavarout eo eur vaouez ha ne c'hall ket derc'hel war he zeod. Lavaret e vez ivez : eur wrac'h n'eo ken ; ne ra nemet gwrac'hi. ●(1964) LLMM 102/24. Kuit da reiñ tro dezhi da wrac'hiñ diwar hon fenn.

    (2) V. tr. d. =

    (1957) BRUD 2/46. N'ouzit ket petra a livirit o wrahi din sotoniou. ●(1960) PETO 65. Hag e wrac'hit diotachou.

  • gwrac'hlann
    gwrac'hlann

    coll. (botanique) Ajoncs de Le Gall Ulex gallii. cf. lann-gwrac'h

    (1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 89. cuhet idan er bruk hag er groah-lann.

  • gwrac'hle
    gwrac'hle

    coll. (phycologie)

    (1) Algues Laminaria digitata.

    (1968) NOGO 221. Laminaria digitata. gwale (pour gwraleh) «lieu à la Vieille». abreviation de gwrahedleh, «lieu aux vieilles» Porz-Gwenn en Plouescat. ●(1987) GOEM 131-132. Pour Laminaraia digitata, le terme général est tali moan ou tali du en Bas-Léon. A partir du pays pagan, on trouve kaol ou grac'hle en Haut-Léon, et même korle dans la baie de Morlaix.

    (2) Tali-gwrac'hle : Laminaria digitata.

    (1968) NOGO 220. Laminaria digitata. ta:li 'gwrale, «tali du lieu à la Vieille » : Saint-Pabu. ●ta:li warle, «tali du lieu à la Vieille», déformation du précédent, avec mutation g/w : Mogueriec en Sibiril.

    (3) Bezhin-gwrac'hle : Laminaria digitata.

    (1968) NOGO 221. Laminaria digitata. bezin warle «lieu à la Vieille» : Kerfizien en Cleder.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...